Na polskim wybrzeżu jest czynnych 15 latarni morskich. Osiem z nich znajduje się w województwie pomorskim, a siedem w zachodniopomorskim. Ponadto udostępnione do zwiedzania są byłe latarnie morskie w Sopocie i Nowym Porcie.

W obu województwach ustanowiono szlaki turystyczne o tych samych nazwach – Szlak Latarni Morskich. Właściwie tworzą one jeden szlak turystyczny wiodący od Krynicy Morskiej na wschodzie do Świnoujścia na zachodzie polskiego wybrzeża.

Przebieg Szlaku Latarni Morskich

(Województwo Pomorskie) Krynica Morska – 65 km - Gdańsk Port Północny – 25 km - Gdańsk Nowy Port – 15 km - Sopot – 85 km - Hel – 14 km - Jastarnia – 29 km - Rozewie – 66 km - Stilo – 71 km - Czołpino – 39 km – Ustka – 32 km - (Województwo Zachodniopomorskie) Jarosławiec – 22 km – Darłowo – 62 km – Gąski – 32 km - Kołobrzeg – 34 km – Niechorze – 38 km – Kikut – 29 km – Świnoujście.

Łączna, orientacyjna długość szlaku – 669 km.

 

Latarnie w Województwie Pomorskim

Źródło: Pomorska Regionalna Organizacja Turystyczna

Krynica Morska

 

 

Latarnia w Krynicy Morskiej zbudowana została na wzniesieniu Mierzei Wiślanej o wysokości 26 m. Oddano ją do użytku 1 maja 1895 r. W 1945 r. podczas działań wojennych latarnia została zniszczona.

Dzisiejszą latarnię zbudowano w 1951 r. z betonowych bloków, jako stożkową wieżę o wysokości 27 m. Wzniesienie światła wynosi 53 m n.p.m. a jego zasięg 18 Mm (33,3 km). Zasięg światła rezerwowego 10 Mm (18,5 km).

Latarnia w Krynicy Morskiej administrowana jest przez Urząd Morski w Gdyni. Ciekawostką jest, że została ona pokazana na znaczku pocztowym, wydanym przez Pocztę Polską. Jest on w obiegu od 29 maja 2006 roku, nosi numer katalogowy 4093.  Latarnię można zwiedzać od 1 maja do 30 września.

 

Gdańsk Port Północny

 Latarnia morska w Porcie Północnym w Gdańsku jest nowoczesnym obiektem, oddanym  do użytku 18 czerwca 1984 roku.

Została umieszczona na szczycie wieży gdańskiego Kapitanatu Portu. Wysokość wieży wynosi 61 metrów, natomiast wzniesienie źródła - 56 m n.p.m. Zasięg światła do 25 Mm (46,3 km).

Latarnia w gdańskim Porcie Północnym jest najmłodszą latarnią na polskim wybrzeżu Bałtyku. Nie jest udostępniona do zwiedzania dla turystów.

Gdańsk – Nowy Port

 














Poprzedniczką latarni w Nowym Porcie była zbudowana około roku 1721 latarnia w Twierdzy Wisłoujście. Ta w Nowym Porcie powstała  w roku 1894 i była ośmiokątną wieżą o wysokości 27 m, wykonaną  z ciemnoczerwonej licowanej cegły. Działała do 1984 r., do chwili uruchomienia latarni morskiej w Porcie Północnym. Wzorowana była na latarni morskiej z Cleveland (Ohio-USA) nad Jeziorem Erie.
Dodatkowym wyposażeniem tej latarni była „kula czasu” (wzorowana na londyńskiej). Dokładnie o godz. 12:00, kula czasu opadała w dół. Równocześnie rozlegał się sygnał akustyczny tzw. „szklanki” (dźwięki dzwonu okrętowego). Umożliwiało to codzienną regulację chronometrów statków cumujących w porcie i stojących na kotwicach na redzie. Wprowadzenie emisji radiowego sygnału czasu przez miejscową radiostację w 1921 r. sprawiło, że kula czasu stała się zbyteczna.
Obecnie latarnię morską w Nowym Porcie można zwiedzać, a niewątpliwą atrakcją jest ekspozycja fotograficzna przedwojennego Gdańska oraz ponownie funkcjonująca kula czasu.

 Sopot

W latach 1903-1904 w Sopocie zbudowano Zakład Balneologiczny, który istniał do II wojny światowej. Przy głównym budynku postawiono wieżę widokową o wysokości 32,5 m, spełniającą także funkcję komina.

W 1975 r. po demontażu komina, umieszczono na wieży, na wysokości 25 metrów światło nawigacyjne o niewielkim zasięgu 5 Mm,  a później 7 Mm.

Choć sopocki obiekt nie jest oficjalnie latarnią morską, tak zwyczajowo jest nazywany.

Wieża budynku i latarnia morska w Sopocie udostępnione są do zwiedzania.

Hel

Od XV w. Gdańsk był największym portem zbożowym na  Bałtyku.

 

Dla ułatwienia żeglugi do i z portu gdańskiego palono ognie na końcu cypla helskiego. Palono także światło na 34-metrowej wieży kościoła w Helu.
Już w 1670 r. zbudowano na krańcu wsi Hel prymitywną latarnię w postaci drewnianego żurawia z zawieszonym na jego końcu kotłem, w którym płonął ogień. W roku 1790 wybudowano nieco dalej na wschód kolejną dozorowaną „blizę”. Pierwszą, murowaną wieżę postawiono w Helu w 1826 r. Mierzyła ona 42 m. 1 lipca 1928 roku helską latarnię odwiedził Józef Piłsudski, co upamiętniono wmurowaniem w 1999 roku tablicy.
19 września 1939 r. o

   Latarnia morska w Helu
   ©www.urloplany.pl

  godz. 13:00 latarnia morska została zniszczona przez polskich saperów na rozkaz ówczesnego komandora Włodzimierza Steyera - dowódcy obrony Helu.

Dzisiejsza latarnia morska w Helu została wzniesiona w 1942 r. przez Niemców. Jej budowa trwała 7 miesięcy. Ośmiokątna w przekroju wieża ma 41,5 metrów wysokości i została zbudowana z czerwonej cegły.

Wzniesienie światła wynosi 40,8 m n.p.m. a jego zasięg 17 Mm (31,5 km).

Na szczycie helskiej latarni morskiej znajduje się punkt widokowy udostępniany od 1 maja do 30 września w godz. 10:-19:00, przerwa w godz. 14:00-15:00.

Latarnią zarządza Urząd Morski w Gdyni.

Jastarnia

Latarnia morska w Jastarni
©www.urloplany.pl

Dzisiejszą latarnię morską w Jastarni postawiono w roku 1950 na miejscu zbudowanej w 1938 r. i eksploatowanej tylko przez rok 25 metrowej ażurowej wieży stalowej z elektrycznym źródłem światła.

Do jej budowy wykorzystano 13,3 metrowy odcinek kolumny buczka mgłowego usytuowanego dawniej u podnóża latarni Stilo. Wzniesienie światła tej latarni wynosi 22 m n.p.m. a jego zasięg 15 Mm (27,8 km).

Latarnia w Jastarni nie jest udostępniona do zwiedzania.

Rozewie

Już w średniowieczu palono światła na rozewskim cyplu - stanowiącym (do niedawna) najdalej wysunięty w kierunku północnym punkt obszaru dzisiejszej Polski.

Obecna latarnia została uruchomiona w listopadzie 1822 r. Nazywana jest „starą” latarnią. W okresie swojego istnienia była kilkakrotnie przebudowywana. Początkowo źródłem światła był aparat Fresnela z lampami naftowymi. W 1910 r. zastosowano żarówkę elektryczną wraz z wklęsłym zwierciadłem, soczewką i kryształowymi pryzmatami.

Czterokondygnacyjna wieża latarni zbudowana z cegły i kamieni polnych ma kształt ściętego stożka. W 1910 r. wieżę podwyższono o 5 m poprzez ustawienie na niej metalowego, stożkowatego segmentu do wysokości 24,5 m i tym samym przewyższyła „nową” latarnię.
W 1978 r. na stożkowym segmencie, zamontowano dodatkowy segment, cylindryczny o wysokości 8 m i średnicy 3,5 m. Wieża latarni osiągnęła wówczas wysokość 32,7 m. Wzniesienie światła wynosi 83,2 m n.p.m. a jego zasięg (największy z polskich latarni) wynosi 26 Mm (48,1 km).

Rozewie - obecnie działająca latarnia
©www.urloplany.pl

Na ścianie wieży wisi tablica upamiętniająca Leona Wzorka, latarnika, który we wrześniu 1939 r. pozostał na posterunku mimo nadchodzących Niemców. Aresztowano go i rozstrzelano w Lasach Piaśnickich.

W latarni znajduje się tablica poświęcona Stefanowi Żeromskiemu, a obok latarni mały pomnik – popiersie pisarza. Na początku lat 60. w latarni zostało otwarte muzeum Stefana Żeromskiego oraz ekspozycja pt. „Dzieje Latarnictwa Morskiego”. Muzeum jest filią Centralnego Muzeum Morskiego w Gdańsku.
Na uwagę zasługują ponadto pięknie zachowane: maszynownia, generatory i rozdzielnia elektryczna wraz z zabytkową maszyną parową (lokomobilą), maszynownia buczka mgłowego z urządzeniami towarzyszącymi oraz położony nieopodal pamiątkowy obelisk kamienny upamiętniający objęcie części Pomorza przez Wojsko Polskie 10 lutego 1920 r. przez „Błękitną Armię” gen. Józefa Hallera.
Nieopodal znajduje się nieczynna latarnia morska zwana „nową”. Wybudowana w 1875 r. działała do 1910 r. równocześnie ze „starą” latarnią. Wysokość wieży latarni wynosi 21 m a wysokość światła - 72 m n.p.m.
Latarnię można zwiedzać od 1 maja do 30 września.

Stilo

   Latarnia Stilo
   Źródło: Wikipedia, fot. Topory
   licencja  CC-BY-SA 3.0

Latarnia w Stilo została zbudowana w latach 1904-1906 przez firmę Nordische Elektrizitäts und Stahlwerke A.G. z Schellmühl bei Danzing, według projektu niemieckiego architekta Waltera Körtego, na pokrytej lasem wydmie o wysokości 41,6 m,  w odległości ok. 1 km od morskiego brzegu, na północ od wsi Stilo.

Latarnia posiada konstrukcję stalową w formie szesnastokątnej wieży o wysokości 33,4 m. Jest posadowiona na granitowym fundamencie. Wzniesienie światła wynosi 75 m n.p.m. a jego zasięg 23,5 Mm (43,5 km).

Latarnia w Stilo jest jedną z dwóch polskich latarni całkowicie metalowych, drugą jest latarnia w Jastarni.
Podobnie jak latarnia w Krynicy Morskiej, została przedstawiona na polskim znaczku pocztowym o numerze katalogowym 4092, wydanym przez Pocztę Polską, który jest w obiegu od 29 maja 2006 roku.

Latarnia udostępniana jest zwiedzającym każdego roku w okresie: od 1 maja do 3o września, w godzinach: od 10:00 do 18:00. 

W pobliżu latarni, 150 metrów od morza, znajdują się ruiny dawnego buczka mgłowego, zbudowanego w połowie lat pięćdziesiątych, a rozebranego w połowie lat osiemdziesiątych XX wieku.

Czołpino

   Latarnia morska w Czołpinie
   Źródło: Wikipedia, fot. Topory
   licencja CC-BY-SA 3.0

 Latarnia morska w Czołpinie umiejscowiona jest na wydmie o wysokości 50 m w odległości ok. 1 km od morskiego brzegu.

Znajduje się na obszarze Słowińskiego Parku Narodowego. Została zbudowana w latach 1872-1875. Na jej wieży do tej pory znajduje się urządzenie optyczne wyprodukowane we Francji w 1926 roku. To soczewka bębnowa złożona z 43 szlifowanych pierścieni.

Jej wieża została wykonana w kształcie ściętego stożka, z czerwonej licowanej cegły i ma wysokość 25,2 m n.p.t. (nad poziomem terenu). Latarnia Czołpino nie ucierpiała w czasach II wojny światowej. Wzniesienie światła wynosi 75 m n.p.m. a jego zasięg 22 Mm (40,7 km).

Latarnią administruje Urząd Morski w Słupsku.

Ustka

    Latarnia morska w Ustce
    Fot. Bogdan Mąder

Poprzedniczką obecnej latarni morskiej w Ustce była działająca od 1871 r. olejowa latarnia z aparaturą Fresnela, wciągana na maszt przy stacji pilotów.

Dzisiejsza latarnia została wybudowana w 1892 r. u nasady wschodniego falochronu. Do budowy użyto licowanej czerwonej cegły.

Ośmiokątna wieża ma 22 m wysokości. Czasy II wojny światowej latarnia przetrwała nietknięta. Wzniesienie światła wynosi 22,2 m n.p.m. a jego zasięg 18 Mm (33,3 km).

Latarnia administrowana jest przez Urząd Morski w Słupsku.

Latarnie w woj. Zachodniopomorskim

Źródło: Zachodniopomorska Regionalna Organizacja Turystyczna

Jarosławiec

Latarnia w Jarosławcu
©www.urloplany.pl

Pierwsza latarnia morska w Jarosławcu powstała w 1830 r. w odległości ok. 0,5 km od morskiego brzegu. Okazała się jednak zbyt niska.

Obecną latarnię wybudowano w latach 1835-1838. Latarnia morska w Jarosławcu posiada okrągłą wieżę z czerwonej cegły o wysokości 33,3 m n.p.t. (nad poziomem terenu)

Wzniesienie światła wynosi 50,2 m n.p.m. a jego zasięg 23 Mm (42,6 km). Administruje nią Urząd Morski w Słupsku.

  

Darłowo

Latarnia morska w Darłowie
©www.urloplany.pl

Najwcześniejsze wzmianki o latarni morskiej w Darłowie datuje się na 1715 r.

Dzisiejsza latarnia została zbudowana jednak w 1927 r. Jest usytuowana u nasady wschodniego falochronu portu w Darłówku, dzielnicy Darłowa.
Budynek i czworokątna wieża zbudowane zostały z czerwonej cegły.

Wieża ma 23 m wysokości. Wzniesienie światła wynosi 19,7 m n.p.m. i posiada zasięg 15 Mm (27,8 km).

Gąski

Latarnia morska w Gąskach
©www.urloplany.pl

Latarnia morska w Gąskach leży około 22 kilometrów do Kołobrzegu i około 40 km od Darłowa. Wybudowana została w 1878 roku z czerwonej cegły, tak charakterystycznej dla budowy budynków pruskiej administracji.

Całkowita wysokość wieży wynosi 41,2 m n.p.t. (nad poziomem terenu)  Na jej szczyt prowadzą kręte granitowe schody o 226 stopniach.

Obok samej latarni  wybudowano budynek mieszkalny dla latarników oraz budynek gospodarczy. Wysokość światła wynosi 50,1 m n.p.m. a jego zasięg 23,5 Mm (43,5 km). 

Wizerunek latarni morskiej w Gąskach widnieje  na  znaczku pocztowym o numerze katalogowym 4094, wydanym przez Pocztę Polską, który wszedł do w obiegu  29 maja 2006.

Kołobrzeg

  Latarnia morska w Kołobrzegu
  ©www.urloplany.pl

Pierwsze światło pełniące rolę latarni morskiej, zostało rozpalone w Kołobrzegu  w 1666 r. na wieży budynku portowego. Było zapalane tylko, gdy statek wchodził do portu.

Natomiast dzisiejsza latarnia morska w Kołobrzegu zbudowana została po II wojnie światowej na głównej platformie dawnego fortu z lat 1832-1836. Poprzednia latarnia, zniszczona w czasie działań wojennych, usytuowana była obok platformy fortu.

Mury okrągłej wieży latarni morskiej w Kołobrzegu zbudowano z ciemnoczerwonej licowanej cegły. Wysokość wieży wynosi 26 m. Wzniesienie światła wynosi 33,4 m n.p.m., a jego nominalny zasięg 16 Mm (29,6 km).

Niechorze

Latarnię morską w Niechorzu zbudowano na wysokim klifowym brzegu w latach 1863-1866.
Wieża latarni o wysokości 45 m n.p.t. (nad poziomem terenu) wkomponowana jest w dwuskrzydłowy budynek o wysokości 12 metrów.

Wieża zbudowana została z żółtej klinkierowej cegły. Wzniesienie światła wynosi 62,8 m n.p.m., a jego zasięg 20 Mm (37 km).
Latarnia administrowana jest przez Urząd Morski w Szczecinie i jest w całości udostępniona do zwiedzania. Z jej tarasu podziwiać można panoramę Rewala i wybrzeża.

Wizerunek latarni morskiej w Niechorzu widnieje na polskim znaczku pocztowym o numerze katalogowym 4095, wydanym przez Pocztę Polską, który jest w obiegu od 29 maja 2006 roku.

Kikut

Latarnia morska w Kikucie usytuowana jest na terenie Wolińskiego Parku Narodowego na wzgórzu o wysokości 75 m, w pobliżu miejscowości Wisełka.

Latarnia działa od 1962 r.,kiedy to dostosowano wieżę obserwacyjną montując na niej reflektor skierowany w stronę morza. Latarnia jest urządzeniem automatycznym.

Wysokość wieży wynosi zaledwie 18,2 m n.p.t. (nad poziomem terenu), jednak ze względu na usytuowanie jej na wysokim wzgórzu, wzniesienie światła jest największe ze wszystkich polskich latarni morskich i wynosi 91,5 m n.p.m. Zasięg światła wynosi 16 Mm (29,6 km).

Latarnia administrowana jest przez Urząd Morski w Szczecinie i nie jest udostępniona do zwiedzania.

Świnoujście

Dzisiejsza latarnia morska w Świnujściu zbudowana została u nasady falochronu wschodniego, osłaniającego wejście do portu.

W 1828 r., w tym samym miejscu wzniesiono latarnię o konstrukcji stalowej o wysokości 13 m. Jest to najwyższa (pod względem wysokości budowli) latarnia na Bałtyku i jedna z najwyższych w świecie.

Budowę rozpoczęto w 1854 r., a zakończono w 1857 r. Została zbudowana z żółtej i czerwonej cegły klinkierowej. Wysokość wieży wynosi 64,8 m n.p.t. (nad poziom terenu), wzniesienie światła 68 m n.p.m. Nominalny zasięg światła wynosi 25 Mm (46,3 km) - białe i 9 Mm (16,7 km) -czerwone. Jest to jedyna polska latarnia o dwukolorowym świetle.
W pomieszczeniach budynku latarni oraz na zewnątrz budynku możemy oglądać eksponaty z dziedziny techniki morskiej i latarnictwa.


Tekst: Bogdan Mąder